Tin tức

Nhu cầu nâng cấp công nghệ và phát triển dịch vụ y tế chất lượng cao đang tạo ra dư địa lớn cho thị trường thiết bị y tế Việt Nam. Tuy nhiên, hạn chế về nguồn vốn trung dài hạn vẫn là một trong những rào cản đối với các bệnh viện, phòng khám tư nhân. Trong bối cảnh đó, thuê tài chính được xem là một kênh cấp vốn đáng chú ý, giúp cơ sở y tế tiếp cận thiết bị hiện đại, giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu và chủ động hơn trong kế hoạch phát triển.

Nhu cầu đầu tư lớn và bài toán vốn chưa có lời giải dễ dàng

“Không có đầu tư công nghệ, y tế tư nhân khó tồn tại; nhưng không phải cơ sở y tế tư nhân nào cũng có nguồn tài chính để giải quyết vấn đề này”. Nhận định tại Diễn đàn Phát triển y tế tư nhân Việt Nam năm 2026 lần thứ II, do Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam (VPHA) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, đã phản ánh một trong những thách thức lớn của lĩnh vực y tế tư nhân hiện nay: nhu cầu đầu tư ngày càng cao trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp vẫn còn hạn chế.

Với đặc thù đòi hỏi công nghệ chuyên sâu, trang thiết bị y tế có giá trị lớn và thường xuyên cần nâng cấp, y tế là lĩnh vực có nhu cầu vốn đầu tư đáng kể. Theo ông Phạm Xuân Hòe – Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam, một bệnh viện đa khoa quy mô trung bình từ 200 – 300 giường có thể cần vốn đầu tư từ vài trăm tỷ đồng, thậm chí lên tới hàng nghìn tỷ đồng nếu phát triển theo hướng hiện đại. Trong đó, chi phí trang thiết bị y tế có thể chiếm tới khoảng 40-60% tổng vốn đầu tư.

Với đặc thù đòi hỏi công nghệ chuyên sâu, trang thiết bị y tế có giá trị lớn và thường xuyên cần nâng cấp, y tế là lĩnh vực có nhu cầu vốn đầu tư đáng kể

Thực tế, giá trị của nhiều thiết bị chẩn đoán và điều trị công nghệ cao đã trở thành rào cản đáng kể đối với các cơ sở y tế tư nhân. Hệ thống chụp cộng hưởng từ MRI 3 Tesla có thể có giá từ 40 – 80 tỷ đồng; máy CY Scanner từ 128 – 512 lát cắt có giá khoảng 20 – 70 tỷ đồng; hệ thống PET/CT có thể lên tới 60 – 120 tỷ đồng. Đối với robot phẫu thuật hoặc hệ thống xạ trị ung thư, chi phí đầu tư có thể lên tới hàng trăm tỷ đồng.

Theo thông tin được dẫn tại các diễn đàn và báo cáo về ngành, quy mô thị trường thiết bị y tế Việt Nam đạt gần 1,7 tỷ USD vào năm 2024. Một số dự báo cho rằng thị trường có thể đạt 2,5 – 4 tỷ USD mỗi năm trong thập niên tới. Trong khi đó, hơn 90% thiết bị y tế vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Những yếu tố này cho thấy nhu cầu đầu tư thiết bị hiện đại sẽ tiếp tục tạo áp lực lên nguồn vốn của các cơ sở y tế trong thời gian tới.

Ở chiều ngược lại, khả năng huy động vốn của nhiều bệnh viện và phòng khám tư nhân chưa theo kịp nhu cầu phát triển. Vốn chủ sở hữu thường có giới hạn, còn việc tiếp cận thị trường chứng khoán hoặc phát hành trái phiếu chủ yếu phù hợp với một số doanh nghiệp y tế có quy mô và năng lực tài chính nhất định. Tín dụng ngân hàng vẫn là kênh tài trợ vốn quan trọng, song không phải cơ sở y tế nào cũng đáp ứng được các yêu cầu về tài sản bảo đảm, hồ sơ tín dụng và phương án trả nợ. Bên cạnh đó, thời hạn vay và lịch trả nợ cần được cân đối với vòng đời khai thác thiết bị cũng như tạo dòng tiền của từng cơ sở. Nếu nguồn vốn có thời hạn ngắn trong khi thiết bị cần nhiều năm để phát huy hiệu quả đầu tư, áp lực tài chính có thể ảnh hưởng đến kế hoạch mở rộng hoạt động.

Bài toán này càng đáng quan tâm khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao tại Việt Nam đang gia tăng. Quy mô dân số lớn, xu hướng già hóa dân số và sự phát triển của tầng lớp trung lưu tạo thêm dư địa cho các dịch vụ khám, chữa bệnh chuyên sâu, chuẩn đoán hình ảnh, điều trị kỹ thuật cao và chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa.

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/09/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân cũng nhấn mạnh định hướng huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy phát triển y tế tư nhân, khuyến khích đầu tư vào dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao và các bệnh viện có trình độ kỹ thuật chuyên sâu. Đây là cơ sở chính sách quan trọng để khu vực tư nhân tiếp tục tham gia sâu hơn vào hệ thống y tế quốc gia, đồng thời đặt ra yêu cầu về các giải pháp tài chính phù hợp để hiện thực hóa nhu cầu đầu tư.

Thuê tài chính: Gắn nguồn vốn với tài sản và dòng tiền khai thác

Trong bối cảnh đó, thuê tài chính là một phương án đáng cân nhắc đối với các bệnh viện, phòng khám có nhu cầu đầu tư thiết bị nhưng muốn hạn chế áp lực huy động vốn ban đầu. Theo ông Phạm Xuân Hòe, thuê tài chính có thể hỗ trợ tài trợ vốn trung dài hạn để đầu tư máy móc, thiết bị với thời hạn được thiết kế phù hợp hơn với kế hoạch khai thác tài sản. Đặc biệt, tài sản hình thành từ giao dịch thuê tài chính đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc giao dịch, qua đó mở ra một phương thức tiếp cận vốn khác so với hình thức vay vốn truyền thống dựa nhiều vào tài sản bảo đảm bổ sung.

Có thể hình dung sự khác biệt qua một ví dụ giả định: Một bệnh viện tư nhân có nhu cầu đầu tư hệ thống MRI 3 Tesla nhập khẩu với tổng giá trị 60 tỷ đồng.

Nếu lựa chọn phương án vay ngân hàng truyền thống, bệnh viện có thể phải bố trí vốn tự có cho phần vốn đối ứng, đồng thời đáp ứng yêu cầu về tài sản bảo đảm theo điều kiện của ngân hàng. Với giả định vốn đối ứng ở mức 30%, bệnh viện cần bố trí 18 tỷ đồng và huy động 42 tỷ đồng còn lại. Nếu phải bổ sung bất động sản hoặc tài sản khác để bảo đảm khoản vay, cơ sở y tế có thể tiếp tục chịu áp lực về nguồn lực tài chính.

Trong khi đó, với phương án thuê tài chính, bên thuê có thể được xem xét tỷ lệ tài trợ, khoản tiền khách hàng cần bố trí ban đầu và lịch thanh toán được xác định trên cơ sở chính sách của công ty cho thuê tài chính, đặc điểm thiết bị và kết quả thẩm định khách hàng. Trong ví dụ giả định này, với thiết bị MRI trị giá 60 tỷ đồng, bệnh viện có thể được xem xét tài trợ tới 100% giá trị thiết bị, tương đương 60 tỷ đồng; chính thiết bị MRI là tài sản bảo đảm cho giao dịch thuê tài chính. Thời hạn thuê có thể kéo dài từ 7–10 năm, phù hợp với vòng đời khai thác và khả năng tạo nguồn thu từ thiết bị. Trong giao dịch thuê tài chính, công ty cho thuê tài chính mua thiết bị theo yêu cầu của khách hàng và nắm giữ quyền sở hữu trong suốt thời hạn thuê. Cơ sở y tế trực tiếp sử dụng thiết bị và thanh toán tiền thuê theo hợp đồng. Cấu trúc này có thể giúp giảm nhu cầu bổ sung tài sản bảo đảm khác, tùy thuộc vào chính sách tài trợ và kết quả thẩm định từng trường hợp.

Thuê tài chính có thể hỗ trợ tài trợ vốn trung dài hạn để đầu tư máy móc, thiết bị với thời hạn được thiết kế phù hợp hơn với kế hoạch khai thác tài sản.

Theo ông Hòe, điểm quan trọng của phương án này không chỉ nằm ở việc giảm áp lực vốn ban đầu, mà còn ở khả năng gắn nghĩa vụ thanh toán với hiệu quả khai thác thiết bị, Chẳng hạn, nếu hệ thống MRI thực hiện trung bình 35 ca mỗi ngày, mới mức thu bình quân 1,5 triệu đồng mỗi ca và hoạt động 250 ngày mỗi năm, doanh thu từ dịch vụ chụp có thể đạt khoảng 18,4 tỷ đồng/năm trước khi trừ chi phí vận hành, nhân sự, bảo trì, vật tư và các khoản chi phí liên quan.

Đây là phép tính minh họa về doanh thu tiềm năng, không phải cam kết về hiệu quả kinh doanh hay khả năng hoàn trả nghĩa vụ thuê. Trên thực tế, phương án đầu tư cần được đánh giá dựa trên nhu cầu thị trường, công suất khai thác dự kiến, cơ cấu chi phí, mức độ cạnh tranh và dòng tiền của từng cơ sở y tế.

Một lợi thế khác của thuê tài chính là khả năng hỗ trợ cơ sở y tế chủ động lựa chọn thiết bị phù hợp với nhu cầu chuyên môn. Thay vì phải dồn một lượng vốn lớn vào tài sản cố định ngay từ đầu, bệnh viện có thể cân đối nguồn lực cho các hoạt động khác như phát triển chuyên khoa, tuyển dụng nhân lực chất lượng cao, nâng cấp cơ sở vật chất và cải thiện chất lượng dịch vụ.

Bên cạnh đầu tư mới, nghiệp vụ bán và thuê lại theo hình thức thuê tài chính (sale and lease-back) cũng mở ra hướng xử lý bài toán vốn đối với những cơ sở y tế đã sở hữu thiết bị đang hoạt động.

Theo cơ chế này, cơ sở y tế bán tài sản đủ điều kiện cho công ty cho thuê tài chính và thuê lại chính tài sản đó để tiếp tục sử dụng, trên cơ sở đáp ứng các điều kiện giao dịch và thẩm định. Nguồn tiền thu được từ giao dịch có thể giúp cơ sở y tế bổ sung vốn lưu động, tái cơ cấu nguồn vốn hoặc phục vụ kế hoạch mở rộng hoạt động, trong khi vẫn duy trì việc khai thác thiết bị.

Chẳng hạn, một bệnh viện đã đầu tư hệ thống chẩn đoán hình ảnh bằng vốn tự có trong giai đoạn đầu. Khi có nhu cầu mở rộng thêm chuyên khoa hoặc phát triển cơ sở mới, bệnh viện có thể gặp trạng thái nguồn vốn bị tập trung nhiều vào tài sản cố định, trong khi nhu cầu tiền mặt cho hoạt động thường xuyên ngày càng tăng. Nếu tài sản đáp ứng điều kiện của giao dịch, phương án bán và thuê lại có thể giúp chuyển một phần giá trị tài sản thành nguồn vốn phục vụ các mục tiêu tài chính khác.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương án này cần được xem xét trên tổng thể chi phí giao dịch, nghĩa vụ thanh toán trong thời gian thuê, giá trị tài sản và khả năng tạo dòng tiền. Đây không phải giải pháp phù hợp cho mọi cơ sở y tế, mà cần được đánh giá theo tình hình tài chính và kế hoạch kinh doanh cụ thể.

Về hành lang pháp lý, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 quy định công ty cho thuê tài chính được thực hiện hoạt động cho thuê tài chính và mua – cho thuê lại theo hình thức cho thuê tài chính. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư tài sản phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh xem xét thêm kênh tài trợ vốn trung, dài hạn này.

Với lĩnh vực y tế tư nhân, giá trị của thiết bị không chỉ nằm ở bản thân tài sản mà còn ở khả năng hộ trợ chẩn đoán, điều trị và tạo ra doanh thu trong suốt vòng đời khai thác. Vì vậy, việc lựa chọn một phương án tài trợ phù hợp cần đặt trong mối quan hệ giữa giá trị đầu tư, thời gian sử dụng thiết bị và dòng tiền dự kiến.

Khi được triển khai trên cơ sở thẩm định chặt chẽ và phương án tài chính khả thi, thuê tài chính có thể góp phần đa dạng hóa nguồn vốn cho các bệnh viện, phòng khám tư nhân, giảm áp lực huy động vốn ban đầu và hỗ trợ quá trình hiện đại hóa trang thiết bị y tế. Đây cũng là hướng tiếp cận cần được quan tâm hơn trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao ngày càng tăng, còn yêu cầu về hiệu quả sử dụng vốn và năng lực cạnh tranh của các cơ sở y tế ngày càng rõ nét.

Công ty Cho thuê tài chính TNHH BIDV–SuMi TRUST (BSL) cung cấp giải pháp thuê tài chính đối với máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đối với các cơ sở y tế tư nhân, phương án tài trợ được xem xét trên cơ sở nhu cầu đầu tư, đặc điểm thiết bị và khả năng tài chính của từng khách hàng. Thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tài sản phục vụ hoạt động với phương án thanh toán phù hợp, thuê tài chính góp phần giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo thêm dư địa cho các kế hoạch phát triển dài hạn. Trong bối cảnh ngành y tế ngày càng chú trọng đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ, đây là một trong những giải pháp tài chính mà các cơ sở y tế tư nhân có thể nghiên cứu, cân nhắc trên cơ sở nhu cầu đầu tư và khả năng tài chính của mình.

Thảo Nguyên tổng hợp

(Nguồn tham khảo: Tạp chí kinh tế tài chính, Thời báo tài chính Việt Nam)